ตอนขอใบเสนอราคาจากโรงงานหรือผู้ขายในจีน คุณมักเจอตัวย่ออย่าง EXW, FOB, CIF ต่อท้ายราคา เช่น “FOB Shenzhen” ตัวย่อเหล่านี้คือ Incoterms หรือเงื่อนไขการส่งมอบสินค้าระหว่างประเทศ บอกว่าใครเป็นคนจ่ายค่าขนส่งในแต่ละช่วง และความเสี่ยงที่สินค้าเสียหายหรือสูญหายโอนจากผู้ขายมาเป็นของผู้ซื้อ ณ จุดไหน
ถ้าไม่เข้าใจเรื่องนี้ ราคาที่ดูถูกอาจมีค่าใช้จ่ายซ่อนอยู่ เช่น ค่าขนส่งภายในจีน ค่าเคลียร์ศุลกากรต้นทาง หรือค่าธรรมเนียมท่าเรือ ที่ไม่ได้รวมอยู่ในราคาที่เห็น
Incoterms คืออะไร
Incoterms (International Commercial Terms) เป็นกฎสากลที่ออกโดยหอการค้านานาชาติ (ICC) ใช้อ้างอิงในสัญญาซื้อขายระหว่างประเทศ เวอร์ชันที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันคือ Incoterms 2020 เงื่อนไขเหล่านี้ตอบคำถามหลัก 3 ข้อ
- ใครเป็นผู้จัดและจ่ายค่าขนส่งในแต่ละช่วง
- ใครรับผิดชอบพิธีการศุลกากรส่งออกและนำเข้า
- ความเสี่ยงต่อสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อ ณ จุดใด
เงื่อนไขที่พบบ่อยเมื่อนำเข้าจากจีน
EXW (Ex Works): รับสินค้าที่หน้าโรงงาน
ผู้ขายแค่เตรียมสินค้าพร้อมส่งที่โรงงานหรือโกดังของตัวเอง ที่เหลือผู้ซื้อต้องจัดการเองทั้งหมด ตั้งแต่ขนสินค้าจากโรงงานไปท่าเรือ พิธีการส่งออกจากจีน ค่าระวางเรือหรือเครื่องบิน ไปจนถึงพิธีการนำเข้าไทย ราคามักดูถูกที่สุด แต่เป็นเงื่อนไขที่ผู้ซื้อต้องรับภาระและความเสี่ยงมากที่สุด มือใหม่ควรระวัง
FOB (Free On Board): ส่งมอบที่ท่าเรือต้นทาง
ผู้ขายรับผิดชอบส่งสินค้าไปถึงท่าเรือในจีนและขึ้นเรือให้เรียบร้อย รวมถึงพิธีการส่งออกจากจีน จากจุดนั้นเป็นต้นไป ผู้ซื้อรับผิดชอบค่าระวางเรือและความเสี่ยงระหว่างทาง เป็นเงื่อนไขที่นิยมมากในการนำเข้าทางเรือ เพราะแยกต้นทุนชัดเจนและผู้ซื้อเลือกบริษัทขนส่งเองได้ ใช้กับการขนส่งทางเรือเท่านั้น
CIF (Cost, Insurance and Freight): ผู้ขายจ่ายค่าระวางและประกันให้จนถึงท่าปลายทาง
ผู้ขายจัดค่าระวางเรือและซื้อประกันสินค้าเบื้องต้นให้จนถึงท่าเรือปลายทางในไทย แต่ความเสี่ยงที่สินค้าเสียหายโอนมาเป็นของผู้ซื้อตั้งแต่สินค้าขึ้นเรือที่ต้นทางแล้ว และผู้ซื้อยังต้องจัดการพิธีการนำเข้า ภาษี และการขนส่งภายในไทยเอง ราคาศุลกากรของไทยมักคำนวณภาษีจากมูลค่าที่รวมค่าระวางและประกัน (CIF) จึงเป็นตัวเลขที่ต้องรู้ตอนวางแผนต้นทุน
DDP (Delivered Duty Paid): ผู้ขายส่งถึงมือ จ่ายภาษีให้เรียบร้อย
ผู้ขายรับผิดชอบเกือบทุกอย่างจนสินค้าถึงปลายทาง รวมค่าขนส่ง พิธีการ และภาษีนำเข้า ผู้ซื้อสะดวกที่สุด แต่ราคาจะสูงกว่า และควรตรวจสอบให้แน่ชัดว่าผู้ขายมีความสามารถดำเนินการนำเข้าไทยได้ถูกต้องจริงหรือไม่ เพราะพิธีการนำเข้ามีรายละเอียดเฉพาะประเทศ
เปรียบเทียบสั้นๆ
- EXW: ผู้ซื้อจัดการเอง ตั้งแต่หน้าโรงงาน ต้นทุนที่เห็นต่ำสุด ภาระสูงสุด
- FOB: ผู้ขายส่งถึงท่าเรือจีนและขึ้นเรือ ผู้ซื้อรับช่วงต่อ เหมาะกับการนำเข้าทางเรือ
- CIF: ผู้ขายจ่ายค่าระวางและประกันให้ถึงท่าปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนตั้งแต่ขึ้นเรือ
- DDP: ผู้ขายรับผิดชอบเกือบทั้งหมด ราคาสูง ผู้ซื้อสะดวกสุด
ผู้นำเข้ามือใหม่ควรเลือกแบบไหน
ไม่มีเงื่อนไขที่ดีที่สุดสำหรับทุกกรณี ขึ้นอยู่กับปริมาณสินค้า ประสบการณ์ และว่ามีผู้ช่วยดูแลการขนส่งหรือไม่ แนวทางทั่วไปคือ
- ถ้ายังไม่เคยนำเข้ามาก่อน หลีกเลี่ยง EXW เพราะต้องประสานงานหลายทอดในจีนด้วยตัวเอง
- ถ้าสั่งทางเรือและมีตัวแทนขนส่งดูแลฝั่งไทย FOB มักเป็นทางเลือกที่โปร่งใสในเรื่องต้นทุน
- ถ้าไม่อยากยุ่งกับขั้นตอนเอง และยอมจ่ายแพงขึ้นเพื่อความสะดวก ลองถามราคาแบบที่ผู้ให้บริการขนส่งดูแลให้ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง
สิ่งที่ต้องตรวจก่อนตกลงราคา
- ระบุเงื่อนไขและสถานที่ให้ชัดในใบเสนอราคา เช่น “FOB Shenzhen” ไม่ใช่แค่ “FOB”
- สอบถามว่าราคารวมค่าใช้จ่ายภายในจีนที่ต้องจ่ายก่อนขึ้นเรือหรือไม่ เช่น ค่าขนส่งถึงท่า ค่าดำเนินพิธีการส่งออก
- ตกลงเรื่องประกันสินค้าให้ชัด เพราะแต่ละเงื่อนไขครอบคลุมต่างกัน
- ดูว่าราคาที่ได้ต้องนำมาบวกค่าอะไรเพิ่ม เช่น ภาษีนำเข้า VAT และค่าขนส่งภายในไทย เพื่อคำนวณต้นทุนสุดท้ายให้ถูก
- เก็บเอกสารสำคัญให้ครบ เช่น Invoice, Packing List และเอกสารการขนส่ง
สรุป
EXW, FOB, CIF และ DDP ต่างกันที่ว่าใครรับผิดชอบค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงในแต่ละช่วงของการขนส่ง การเข้าใจเงื่อนไขเหล่านี้ช่วยให้เปรียบเทียบราคาจากหลายผู้ขายได้อย่างเป็นธรรม และไม่เจอค่าใช้จ่ายที่คาดไม่ถึง หากไม่แน่ใจว่าควรเลือกเงื่อนไขไหนสำหรับสินค้าของคุณ สามารถปรึกษาทีมงาน JPM Shipping เพื่อขอคำแนะนำเรื่องขั้นตอนนำเข้าและการขนส่งจากจีนมาไทยได้
หมายเหตุ: เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น เงื่อนไขและค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับสัญญาซื้อขายและประเภทสินค้าแต่ละราย ควรตรวจสอบกับผู้ขายและผู้ให้บริการขนส่งก่อนตัดสินใจ
